www.parsviunaco.com

  • تهران ، خیابان شریعتی ، خیابان شهید دستگردی (ظفر) ، خیابان صبر، کوچه آبان - پلاک 9 واحد 8
  • 02122924437 فکس : 02122258882
  • info@parsviunaco.com
logo

طراحی سالن تئاتر چیست؟

واضح است که طراحی یک سالن تئاتر خوب، بسیار فراتر از طراحی خطوط دید و آکوستیک می باشد. در این جا خلاصه ای از آنچه برای طراحی یک سالن تئاتر خوب ضروری است را در چهار اصل مقدماتی آورده ایم.

تماشاچیان باید احساس کنند که در ارتباط نزدیکی با یکدیگر و با اجراکنندگان هستند. بنابراین ابعاد و تناسبات مهم است. تئاتر های کوچکتر با صندلی های کمتر تقریباً همیشه در برقراری ارتباط بین تماشاگران و اجراکنندگان ، بهتر عمل می کنند. اما صندلی ها چقدر باید به هم نزدیک باشند؟ به اندازه ای که فضای کافی جهت راحتی و امنیت تماشاچیان ایجاد نماید و از طرفی هیچ فضای پرتی به وجود نیاید. همچنین تماشاچیان باید در نزدیک ترین فاصله ممکن نسبت به نمایش قرار بگیرند.

طراحی فضای نشستن و در نظر گرفتن خطوط دید مناسب باید به نحوی باشد که تماشاچیان ، اجراکنندگان نمایش را احاطه کنند. در یک طرح خوب تماشاچیان در جایی استقرار دارند که بتوانند از نزدیک با نمایش ارتباط برقرار کنند و همچنین بتوانند واکنش یکدیگر را نسبت به اجرا ببینند.

سالن همایش باید به مقیاسی باشد که اجرای نمایش را تسهیل و تقویت کند. هر اجرایی، اجرا کننده ای دارد. تمامی جزئیات در طراحی سالن های همایش باید اجرا کننده را پشتیبانی کند. (نه اینکه او را تضعیف و محدود نماید.)

معماری فضا باید احساس هیجان و در جمع بودن را در حضار تقویت کند. گاهی تماشاچیان در فضاهایی با پرداخت تیره، صندلی هایی که از فضای اطرافشان متمایز نیستند و سقف های بلند بدون نورپردازی که ناخوشایند و گاهاً افسرده کننده هستند، قرار می گیرند. استفاده از رنگ های غنی و متمایز کردن فضای نشستن تماشاچیان از فضاهای دیگر، تجربه بسیار متفاوتی را برای حضار ایجاد می کند و فضایی پرانرژی ایجاد می نماید که تماشاچیان را ترغیب می کند که به نمایش واکنش نشان دهند.

طراحی یک سالن تئاتر یک مطالعه مادام العمر می باشد و این چهار اصل تنها معرفی مختصری در این باره بود.



مشاوره طراحی یک سالن تئاتر ، متضمن چه وظایفی است؟

دشواری کار یک مشاور طراحی تئاتر طبیعتاً به کارفرمایی که برایش کار می کند و نوع پروژه ای که بر روی آن فعالیت دارد بستگی دارد. اما اهم وظایف یک مهندس مشاور را میبایست در نوشتن یک سناریو برای عملکرد سالن ، هماهنگی و جلسات با معمار ارشد مجموعه و مهندسان پروژه، طراحی فضای استقرار تماشاچیان و سن با رعایت و بررسی تمامی ضوابط و استانداردهای موجود ، طراحی سیستمهای ماشینری سن ، طراحی آکوستیکی سالن ، طراحی سیستمهای الکتروآکوستیکی و نور اختصاصی سن ، طراحی داخلی سالن مبتنی بر مطالعات آکوستیک و استانداردهای معماری داخلی، طراحی نورپردازی روشنایی عمومی و تزئینی و بررسی هزاران نقشه مربوط به ساختمان تئاتر و بازدید از سایت به منظور بررسی کار پیمانکاران می باشد. تمامی این کارها یک کار پرمشغله ، با فعالیت های گوناگون و متنوع را می طلبد. اما با این توصیفات هنوز به درکی از نقش یک مشاور در پروژه نزدیک نشده ایم.



برای درک بهتر تصور کنید که مهندس مشاور فردی است با سه قالب مجزا : وکیل، مترجم و مربی.

وقتی در قالب وکالت فرو میرود، به این فکر می کند که کارفرما سعی در بدست آوردن چه چیزی دارد و همچنین کاربران فضا( شامل اجرا کنندگان، عوامل صحنه، بلیط فروش ها، پرسنل مجموعه، تماشاچیان و هرکسی که به نحوی از ساختمان استفاده می کند) ، چه نیاز هایی دارند. او باید این نیاز ها را از زمان افتتاح ساختمان ، تا 20 سال بعد از آن نیز در نظر بگیرد. او خودش میبایست در حیطه تئاتر کار کرده باشد یا حداقل با اصول اولیه آن آشنا باشد . نیز بداند سالن های تئاتر برای اینکه ایمن و کارآمد باشند به چه چیزهایی نیازمندند. بنابراین قادر است هر تصمیمی را در طول طراحی پلان ها و سازه با پرسیدن این سؤال که "چگونه برای افرادی که از بنا استفاده می کنند کار می کند؟" بررسی نماید.

مشاور طراحی تئاتر وقتی در قالب یک مترجم فرو میرود، یک زبانشناس است. او باید به زبان تئاتر، معماری ، سازه ، آکوستیک ، الکتروآکوستیک ، تاسیسات مکانیکی و الکتریکال صحبت کند. او گاهی مترجم زبان فنی هر یک از این رشته هاست و مهم تر از آن، او نیاز های هنرمندان بازیگر ، نوازنده و دنیای طراحی و ساخت دکورهای تئاتری را درک می کند. او می تواند به هنرمند کمک کند تا در زمان مناسب و با کلمات درست نیازهایش را با طراحان ساختمان و کارفرما در میان بگذارد. مهندس مشاور کمک می کند که طراحان و سازندگان، تأثیر هنرمند برساختمان تئاتر و همچنین نیازهای او را درک کنند.

در موقعیت یک مشاور به عنوان واسطه، او ممکن است نقشی در قالب یک مربی یا راهنما را ایفا کند. او از معدود افراد در یک پروژه است که نسبت به مطالعات مربوط به تئاتر و روند طراحی و اجرای آن آگاهی کامل دارد. مشاور ، اطلاعات کاربردی مربوط به عملکرد و استفاده هایی که از تئاتر می شود را با تیم معماری و سازه در میان می گذارد. از آنجاییکه این تیمها ممکن است هر روز با این نوع از معماری (تئاتر) سروکار نداشته باشند و همینطور ساخت چنین پروژه ای ممکن است تنها یکبار در زندگی کارفرما و کاربران پروژه اتفاق بیافتد، مشاور در طول پیچیدگی های روند طراحی و ساخت پروژه آن ها را راهنمایی می کند.

اما در شرایط عملی مهندس مشاور به چه میزانی وظیفه خود را به عنوان وکیل، مترجم و راهنما ایفا می کند؟ مشاور علاوه بر اینکه منبعی از اطلاعات حاصل از ترکیب تجربیاتش در حیطه تئاتر، طراحی و سازه را ارائه می دهد وظایف دیگری نیز دارد.

از جمله:


• مطالعات امکان سنجی .

• برنامه ریزی فیزیکی برای تعیین نوع، اندازه و کمیت فضاهای مورد نیاز .

• مطالعات مربوط به خطوط دید و طراحی ساختمان شامل شکل، اندازه و روابط همجواری سالن همایش، صحنه، جلو و عقب سالن .

• طراحی و مشخصات تجهیزات مربوط به تئاتر، صندلی ها و سازه کف صحنه .

• بررسی و کنترل کیفیت نقشه های معماری و سازه و وندور لیستهای اجرایی .

• نظارت بر ساخت به منظور ارزیابی انطباق با نقشه های اصلی .

بنابراین کار مشاور تئاتر در سایه روند ساخت، ارتقای روابط و تفاهم میان طراحان، سازندگان و کاربران ساختمان پیشرفت می کند. او درباره تئاتر و چگونگی عملکرد آن آگاهی دارد همانطور که از پیچیدگی های روند ساخت پروژه مطلع است. در نهایت مهندس مشاور در صدد این است که بهترین سالن تئاتر ممکن ساخته شود. او از تجربه و موقعیت خود به عنوان واسط استفاده می کند تا همه به این هدف دست یابند.



طراحی سالن تئاتر :

(Based On : BUILDINGS FOR THE PERFORMING ARTS:A design and development – Author: Ian Appleton – Publication : Architectural Press – second edition – 2008)

سالن تئاتر اتاقی نسبتاً بزرگ است که حضار روی ردیفهای صندلی استقرار یافته به سمت سن می نشینند و اجرای برنامه ای ( موسیقی ، تئاتر ، سخنرانی و ... ) را می بینند و می شنوند . بنابراین کلیت عوامل تشکیل دهنده سالن عبارتند از فضای سالن اصلی و سن یا سکو . ( سکو یاPlatform به محلی گفته می شود که معمولاً یا نوازندگان موسیقی بصورت تکی ، چندتایی یا ارکسر روی آن قرار گرفته و به اجرای برنامه می پردازند یا در اجرای تئاترهایی خاص مورد اسفاده قرار میگیرد . تفاوت آن با سن این است که اولا بصورت متحرک یا پرتابل طراحی میشود ، ثانیاً می تواند در مرکز سالن نیز قرار گیرد و ثالثاً می تواند به صورت کامل جمع شده و تبدیل به سطحی صاف گردد ). مهمترین عواملی که در طراحی یک سالن می بایست مدنظر قرار گیرد به شرح ذیل است :



- طراحی سن یا سکو :

o نوع و ابعاد برنامه اجرا شده بر روی آن .

o نحوه قرارگیری و ارتباط سالن با آن .


- چند منظوره بودن عملکرد های اجرا شده شامل :

- قابلیت تغییر سن یا سکو برای اجرای یک عملکرد غالب تئاتری .

- عدم تغییر کالبدی سن ولی اجرای برنامه های متفاوت عملکردی بر روی آن مانند تئاترهای موزیکال .

- قابلیت تغییر سن یا سکو همراه با اجرای برنامه های متفاوت عملکردی بر روی آن مانند اپرا .

- سن های چند شکلی ( بوسیله تعبیه ماشینری در زیر آن ، ارتفاع و شکل سن متفاوت خواهد بود ).

- عدم وجود سن و یا سن های تخت . ( درنوع خاصی از سالنهای تئاتر که به نام جعبه سیاه یا Black Box مشهورند ، عملاً سن به عنوان سطحی بالا تر از ارتفاع سالن وجود ندارد . بلکه بازیگران بر روی سطحی هم سطح با ارتفاع جلویی سالن به اجرای برنامه می پردازند . چنین عملکردی در سالنهای تمرینی کوچک که به نام پلاتو مشهورند نیز برقرار میباشد . )



-طراحی کالبد سالن :

- خطوط مشخص کننده محدوده ای که به لحاظ بصری و صوتی اجرای برنامه برای حضار دارای وضوح است . (Aural and Visual Limitation lines )

- ایجاد اختلاف در سطوح استقرار صندلی ها .

- طراحی آکوستیکی سالن .

- طراحی عایقهای صوتی در دیواره ها و سقف جهت عدم نفوذ نوفه خارجی .

- تمهیدات آکوستیکی برای کنترل نوفه داخلی سالن .

- چیدمان صندلی ها بر اساس اختلاف سطوح .

- طراحی دربهای خروجی .

- طراحی راهروهای ارتباطی میان صندلیها.

- طراحی مکانهای مناسب برای رفت و آمد یا استقرار معلولین و ویلچر .

- طراحی خروجی اضطراری برای معلولین با ویلچر .

- طراحی مکانی برای صدا برداری ، ضبط و ارسال تصاویر و صدا در داخل سالن .

- اتخاذ طراحی مناسب برای عدم به هم خوردن نظم سالن هنگامی که افرادی دیر به اجرای برنامه رسیده اند .

- طراحی مکانهایی مناسب برای استقرار کسانی که راهنمای مراجعین به داخل سالن هستند .

- چک کردن زوایای دید صحیح حضار نسبت به سن .

- نحوه ایستادن افراد در کنسرت های پاپ یا راک یا تئاترهای تفننی یا افکتیو . ( معمولاً در چنین سالنهایی قسمت عمده ای از جلوی سن را بدون صندلی و با سطحی صاف طراحی می کنند که حضار ایستاده به تماشای اجرای برنامه بپردازند ) .

- طراحی مناسب برای اجراهایی که حالت رسمی ندارند . ( معمولاً در تئاترهای تفننی یا افکتیو بدلیل جنب و جوش زیاد حضار ، می بایست مسیر های ارتباطی ، فاصله بین صندلی ها و فاصله ردیف اول صندلی با سن طوری طراحی شود که رفت و آمد تماشاگران ، جنب و جوش آنها و رفتن آنها به سمت سن یا خروج از محل اجرای نمایش ، مشکلی از بابت ازدحام بوجود نیاورد ) .

- طراحی تاسیسات مکانیکی به همراه تهویه مطبوع مناسب برای سالن .

- طراحی مناسب نورپردازی عمومی و تخصصی ( منظور از نورپردازی عمومی ، روشنایی کلی سالن بوسیله چراغهای سقفی یا نورهای مخفی و نورپردازی تخصصی ، روشنایی سن بوسیله پروژکتور های مختلف است که جزو ملزومات صوتی و تصویری به شمار می آیند ) .

- طراحی اتاق کنترل نور و صدا .

- طراحی سیستم اعلام و اطفای حریق در سالن .

- طراحی مناسب مسیرهای تردد روی سقف کاذب ( ایجاد Walkway برروی نوار خطوط نوری و تاسیسات مکانیکی جهت تعمیر و نگهداری آنها ) .

- طراحی سازه مناسب برای سقف و کالبد سالن . ( انتخاب نوع سازه به دلیل عدم انتشار لرزه ، عدم انتقال صدای محیط بیرون به داخل سالن ، محاسبه صحیح میزان بار وارده به سقف سالن با احتساب بار مرده سقف کاذب و مسیر های ترددی(Walkways ) و مقاومت اصولی در برابر زلزله ) .

- طراحی عملکرد غالب برای سالن به عنوان مهمترین عامل طراحی سالن .

- طراحی کاراکتر برای سالن ( منظور از طراحی کارکتر ، دادن هویتی خاص به سالن با در نظر گرفتن طراحی منحصر به فرد توسط طراح می باشد ) .

- ارتباط میان سالن و سن بوسیله پله ، رمپ یا پله های متحرک .

- ارتباط میان دربهای خروجی سالن با راهرو های ارتباطی بیرون سالن ( معمولاً به دلیل اینکه دربهای خروجی سالن به علت تبعیت از گرادینهای سالن روی سطوح مختلف ارتفاعی قرار می گیرند ، حل کردن این اختلاف سطح در راهروهای خروجی بیرون سالن بسیار مهم است ) .

(بر مبنای تعاریف انجمن American Society of Theatre Consultant – ASTC )

مقالات مرتبط

انواع و اشکال تصرفهای تجمعی

تئاتر از زمانی که مردم برای اولین بار دور هم جمع شدند تا به قصه های یکدیگر گوش دهند، وجود داشته است.